Ik verloor een grote opdracht, maar dat was niet het ergste

Twee weken wist ik niet of een grote opdracht doorging waar ik me op verheugde. Ik checkte meerdere keren per dag mijn email om te zien of de uitslag al binnen was, en dacht er heel veel over na. Na twee weken kwam het antwoord: nee, ik had de opdracht verloren. Ik baalde, kort, en toen was het weg. Ik pakte de andere opdrachten in de pijplijn weer op en genoot van het lekkere weer. Het afwachten van slecht nieuws was veel lastiger dan het daadwerkelijk verwerken ervan.

Dat is geen toeval. Onderzoek naar wachten en slecht nieuws laat precies dit patroon zien.

​

Is angst tijdens het wachten hoger dan na slecht nieuws?

Ja. Onderzoek van psychologen Kate Sweeny en Angelica Falkenstein laat zien dat angst tijdens het wachten op onzeker nieuws hoger is dan na het ontvangen van slecht nieuws (Sweeny & Falkenstein, 2015). Ze onderzochten dit in twee studies. In de eerste blikten 464 mensen terug op een periode waarin ze op belangrijk nieuws wachtten. In de tweede volgden ze 230 rechtenstudenten die wachtten op hun uitslag van het bar exam, de Amerikaanse toelatingstoets voor advocaten.

Beide studies laten hetzelfde patroon zien. Angst piekt tijdens het wachten, hoger dan na het slechte nieuws zelf. Bij de rechtenstudenten gold dat vooral vlak vóór het bericht: een maand van tevoren was er nog geen verschil in angstniveau tussen wie later zou slagen en wie zou zakken, maar op de dag zelf schoot de spanning omhoog, tot boven het niveau na het slechte nieuws.

Andere negatieve gevoelens laten het omgekeerde patroon zien. Boosheid, teleurstelling en spijt zijn juist sterker ná het bericht dan tijdens het wachten. Dat is niet zo gek, want die emoties helpen je om de uitslag te verwerken. Wachten en slecht nieuws zijn dus allebei zwaar, maar op een andere manier.

Waarom voelt afwachten erger dan slecht nieuws krijgen?

Afwachten voelt onrustig omdat angst een emotie is die je aanzet tot actie, en tijdens het wachten is er geen actie mogelijk. Tijdens een wachtperiode kun je vaak niets. Je kunt de opdrachtgever niet dwingen sneller te beslissen. Dus blijft de angst hangen, zonder ergens heen te kunnen.

Dat verklaart ook het patroon bij de rechtenstudenten. Zolang het bericht nog ver weg is, is er weinig reden tot alarm. Naarmate het dichterbij komt, en er nog steeds niets te doen valt, loopt de spanning op.

Wat als je niet weet wanneer het bericht komt?

De rechtenstudenten in het onderzoek wisten precies wanneer ze hun uitslag zouden horen. Dat is niet hoe de meeste wachtperiodes in het echte leven werken. Bij een sollicitatieprocedure, een medische uitslag, of een reactie van iemand op wie je verliefd bent, weet je vaak niet alleen niet óf er goed of slecht nieuws komt, maar ook niet wannéér.

Dat is precies wat mijn wachtperiode zo lastig maakte. Er was geen vast moment om naartoe te tellen. Geen dag waarop de spanning kon pieken en daarna weer zakken, zoals bij de rechtenstudenten. In plaats daarvan bleef de onzekerheid maar duren, zonder aftelpunt.

Dit specifieke element (dubbele onzekerheid: niet weten óf, en niet weten wannéér) is door Sweeny en Falkenstein niet onderzocht. Het zou kunnen dat angst in zo'n situatie nog aanhoudender is dan in hun onderzoek naar voren komt, juist omdat er geen bekend eindpunt is waar het lichaam zich op kan voorbereiden.

Waarom zakt het negatieve gevoel zo snel na slecht nieuws?

Het balen verdween snel omdat er, zodra de uitslag er is, niets meer op te lossen valt. De angst die tijdens het wachten functioneel was, verliest haar nut op het moment dat de uitkomst bekend is. Er is geen onzekerheid meer om weg te werken. Wat overblijft is het verwerken van een feit, geen zoektocht naar ontbrekende informatie.

Dat verklaart ook waarom het balen bij mij zo kort duurde. Ik stond niet meer in de 'wachtstand'. Ik kon weer verder, nadat ik de teleurstelling had verwerkt.

Kritische noten op dit onderzoek

Kleine steekproef bij slecht nieuws. In de tweede studie voltooiden slechts 33 deelnemers de vragenlijst na het ontvangen van slecht nieuws. Dat is een beperkt aantal voor stevige conclusies.

Zelfrapportage. Deelnemers gaven zelf aan hoe angstig of boos ze zich voelden. Fysiologische metingen (hartslag, slaap, stresshormonen) ontbreken, dus we weten niet zeker of het gevoel overeenkomt met wat er lichamelijk gebeurt.

Onvoorspelbare wachttijd niet getest. Dit onderzoek gaat over wachten met een bekende einddatum. Wachten zonder duidelijk aftelpunt, zoals bij mijn eigen voorbeeld, blijft onbeantwoord.

Wat kun je hier concreet mee? Florien's praktijktips:

Over onderzoek lezen is één ding, het toepassen is andere koek. Dit is wat ik uit dit onderzoek haal, en hoe ik het zou toepassen in het dagelijks leven.
​
De kern: het vervelende gevoel tijdens het wachten komt doordat je brein naar een oplossing zoekt die er nog niet is. Dat geldt voor wie wacht, maar er is ook een verantwoordelijkheid voor wie iemand anders laat wachten.

Als jij degene bent die de beslissing neemt of het nieuws brengt

• Beslis snel en geef je beslissing zo snel mogelijk door, ook (of juist) als het slecht nieuws is. Hoe langer iemand wacht, hoe zwaarder de wachtperiode weegt, ongeacht de uitkomst.
• Communiceer een ruimere periode dan je daadwerkelijk nodig hebt. Zeg bijvoorbeeld twee weken als je er één nodig hebt, en geef je besluit dan ruim vóór het einde van die termijn door. Zo voorkom je dat mensen tegen een verstreken deadline aanlopen, wat de onrust extra aanwakkert.
• Breng ook in gesprekken zelf slecht nieuws snel. Laat iemand niet eerst om de hete brij heen draaien voordat de kern volgt. Hoe korter de wachttijd, hoe minder ruimte voor de angst om te escaleren.
• Kortom; laat mensen niet onnodig wachten.

Voor jezelf, als je wacht op een uitkomst

• Je bent veerkrachtiger dan je op voorhand denkt. Zodra slecht nieuws er eenmaal is, heb je meer psychologische middelen om het te verwerken dan je tijdens het wachten voor mogelijk houdt.
• Laat je niet tegenhouden door mogelijke teleurstellingen. Mensen zijn structureel slecht in het voorspellen van hoe hevig en hoe lang een negatieve emotie aanhoudt (dit heet affective forecasting; hier heb ik uitgebreider geschreven in BT28). Je weet misschien wel dat je verdrietig of boos zult zijn na slecht nieuws, maar je onderschat hoe snel dat wegzakt, en hoeveel andere dingen er op dat moment in je leven spelen waardoor je het prima aankunt. Laat je daarom niet tegenhouden om iets spannends te proberen uit angst voor de teleurstelling als het niet lukt. Je kunt er beter mee omgaan dan je nu denkt, en de negativiteit blijft minder lang hangen dan je verwacht.
• Zoek naar manieren om de wachtperiode zelf korter te maken. Vraag expliciet naar het moment waarop je een uitslag mag verwachten, in plaats van in het ongewisse te blijven. Of geef jezelf een eigen deadline voor hoelang je actief op een reactie blijft wachten, en ga daarna uit van de aanname dat het antwoord nee was. Dan hoef je niet te wachten op een bevestiging om verder te kunnen. Leid jezelf tussendoor af met andere activiteiten waar je helemaal in opgaat, zodat je niet blijft rondhangen in die onzekerheid.
• Hoe kom je uit de wachtstand, terwijl je wacht op een uitslag? Daarover gaat de nieuwsbrief van volgende week.

Groetjes, en tot volgende week!

Florien Cramwinckel

​

Over the Behavioral Times

📖 Gedragswetenschap voor mensen die er iets mee willen doen. Geen hype, wél bewijs. Elke week gratis in je inbox.

Heb je iets gehad aan de inzichten in deze nieuwsbrief?

➡️ Meld je aan voor de nieuwsbrief — dan krijg je elke editie direct in je inbox.

📤 Stuur dit artikel door naar iemand die er wat aan heeft.

☕ The Behavioral Times schrijf ik in mijn eentje, in mijn eigen tijd. Een donatie is een leuk blijk van waardering. Steun the Behavioral Times

Dr. Florien Cramwinckel Gedragsstrateeg | sparringpartner voor senior experts en MT's

Ik gebruik gedragswetenschap voor echte verbetering, in organisaties én in de wereld. Als sparringpartner voor senior gedragsexperts en MT's help ik hun denken en aanpak te versterken. Zoek jij of je team iemand om aan op te trekken? Plan een kort, vrijblijvend gesprek in.

Kies een moment dat jou schikt →

15 minuten, vrijblijvend, om te kijken of er een fit is.

The Behavioral Times is het platform van gedragswetenschapper Florien Cramwinckel, dat peer-reviewed gedragsonderzoek vertaalt naar de praktijk via lezingen, workshops, adviestrajecten en sparring met gedragsteams en MT's.

Verder lezen?

• Sweeny, K., & Falkenstein, A. (2015). Is waiting the hardest part? Comparing the emotional experiences of awaiting and receiving bad news. Personality and Social Psychology Bulletin, 41(11), 1551–1559. https://doi.org/10.1177/0146167215601407​
• Nieuwsbrief 28; over affective forecasting: https://the-behavioral-times.kit.com/posts/affective_forecasting​