De onderschatte kracht van een gelijke

Vorige week ging het over wat jij nodig hebt: het gevoel dat je zelf kiest (autonomie), dat je ergens goed in bent (competentie), en dat je ergens bij hoort (verbondenheid). Als ik voor mezelf kijk waar steun voor die behoeftes vandaan komt, dan zijn dat allerlei verschillende mensen. Mijn partner, broers en zus, een paar goede vriendinnen, collega's, zakelijke contacten, de buren: dat zijn de mensen die me het gevoel geven dat ik iets kan, dat ik zelf mag kiezen, en waarmee ik me verbonden voel. Ik heb ook voorbeelden van mensen hoger in rang die dat voor me deden, zoals leidinggevenden, managers of coaches (zie bijvoorbeeld de editie over Eric van Dijk), maar als ik eerlijk ben, komt het merendeel van mijn gevers van steun niet uit een hiërarchische positie.

​

Wie kan het beste steun geven voor de basisbehoeftes autonomie, competentie en verbondenheid?

Als het gaat om het verbeteren van motivatie, prestatie en welzijn kijken we vaak naar wie de leiding heeft: de overheid, je baas, je ouders, je manager, de juf of meester, je coach. Logisch, want dat zijn vaak mensen die formeel verantwoordelijk zijn voor jouw welzijn en prestaties, en die daar invloed op uit kunnen oefenen. Maar uit de meta-analyse van vorige week blijkt iets anders: de meest effectieve steun stroomt niet perse van boven naar beneden. Steun van gelijken, zoals mede-ouders, vrienden, buren en collega's, speelt een minstens zo grote en tot nu toe onderbelichte rol.

Dat betekent dat jij die rol kunt innemen voor mensen in jouw leven, ook als je niet formeel hun leidinggevende, moeder of leider bent.

Wat laat het onderzoek precies zien?

Een meta-analyse van 881 onafhankelijke studies (Slemp et al., 2024) bracht in kaart wie mensen steunt in hun autonomie, competentie en verbondenheid, en van wie die steun komt. Twee dingen vallen op.

• Steun voor verbondenheid en competentie dragen apart bij aan je welzijn, ook als je al steun krijgt voor je autonomie.
• Steun van een gelijke hangt minstens zo sterk samen met welzijn als steun van iemand boven je.

Wat kun je hier concreet mee? Florien's praktijktips:

Steun geven valt uiteen in drie soorten. Hieronder per soort een paar concrete dingen die je kunt doen of zeggen.

Verbondenheid-steun (zorg dat iemand zich verbonden voelt met anderen)

• Toon oprechte interesse, vraag door
• Toon begrip voor de ander
• Breng tijd door met iemand
• Wees warm en vriendelijk als je contact met iemand hebt
• Help spanningen en conflicten (tussen anderen) op te lossen
• Nodig teamwork en samenwerking uit

Competentie-steun (laat iemand zien dat die het kan)

• Wees duidelijk over wat je verwacht
• wees consistent in opvolgen van regels en richtlijnen
• Geef inhoudelijke feedback, niet alleen "goed gedaan"
• Spreek vertrouwen uit in iemands vaardigheden
• Benoem vooruitgang expliciet, ook kleine stappen
• Zorg dat iemands taken aansluiten bij iemands mogelijkheden en competenties
• Geef positieve feedback

Autonomie-steun (geef iemand het gevoel dat die zelf kiest)

• Geef opties en keuze mogelijkheden
• Leg uit waarom je iets van iemand vraagt in plaats van alleen een opdracht of taak te geven
• Erken iemands gevoelens
• Laat iemand zelf bepalen hoe die iets aanpakt
• Vermijd sturende taal zoals "je moet"

Kritische noten op dit onderzoek

Dit is correlationeel onderzoek: het laat samenhang zien, geen bewezen oorzaak-gevolg. Het bewijs voor "steun van een gelijke" is ook niet overal even stevig: voor autonomie-steun van gelijken is de dataset groot (27 onafhankelijke studies), voor verbondenheidssteun specifiek tussen gelijken is die klein (twee tot vier studies), en waarschuwen de onderzoekers zelf dat dit cijfer gevoelig is voor toeval.

Groetjes, en tot volgende week!

Florien

Over the Behavioral Times

📖 Gedragswetenschap voor mensen die er iets mee willen doen. Geen hype, wél bewijs. Elke week gratis in je inbox.

Heb je iets gehad aan de inzichten in deze nieuwsbrief?

➡️ Meld je aan voor de nieuwsbrief — dan krijg je elke editie direct in je inbox.

📤 Stuur dit artikel door naar iemand die er wat aan heeft.

☕ The Behavioral Times schrijf ik in mijn eentje, in mijn eigen tijd. Een donatie is een leuk blijk van waardering. Steun the Behavioral Times

Dr. Florien Cramwinckel Gedragsstrateeg | sparringpartner voor senior experts en MT's

Ik gebruik gedragswetenschap voor echte verbetering, in organisaties én in de wereld. Als sparringpartner voor senior gedragsexperts en MT's help ik hun denken en aanpak te versterken. Zoek jij of je team iemand om aan op te trekken? Plan een kort, vrijblijvend gesprek in.

Kies een moment dat jou schikt →

15 minuten, vrijblijvend, om te kijken of er een fit is.

The Behavioral Times is het platform van gedragswetenschapper Florien Cramwinckel, dat peer-reviewed gedragsonderzoek vertaalt naar de praktijk via lezingen, workshops, adviestrajecten en sparring met gedragsteams en MT's.

Meer weten?

• Paper: Slemp, G. R., Field, J. G., Ryan, R. M., Forner, V. W., Van den Broeck, A., & Lewis, K. J. (2024). Interpersonal supports for basic psychological needs and their relations with motivation, well-being, and performance: A meta-analysis. Journal of Personality and Social Psychology, 127(5), 1012–1037. https://doi.org/10.1037/pspi0000459​
• Vorige editie: "Wat is de derde basisbehoefte die iedereen vergeet?"