Voordat ik Instagram en TikTok van mijn telefoon gooide, zat ik regelmatig opeens 45 minuten of langer te scrollen. Ik rolde van het ene filmpje in het andere. Soms was dat enorm leuk: ik heb met tranen over mijn wangen gelachen om grappige filmpjes. Maar vaak vloog de tijd weg en kon ik daarna niet navertellen waar ik naar had gekeken. Voelde ik me dan beter over mezelf? Meestal niet. Jij vraagt je vast ook weleens af wat Reels, TikTok en YouTube Shorts met je brein doen. Een review van 42 studies laat zien dat zwaar, ongestructureerd kijken samengaat met klachten op veel verschillende gebieden.

Het format van korte clips onderzocht

Ebster en collega’s (2026) bundelden 42 studies bij tienduizenden jongeren tot 25 jaar (gemiddeld 16,8). Ze kijken naar het format van deze short clips: (a) een algoritme dat bepaalt wat je ziet, (b) een feed zonder einde en (c) clips die elkaar razendsnel opvolgen. Waar die filmpjes precies over gaan (denk aan de manosphere of misinformatie) valt buiten dit onderzoek.

Zwaar gebruik hangt samen met klachten op meerdere gebieden

Bij zwaar gebruik, in de meeste studies vanaf ongeveer vier uur per dag, vonden de onderzoekers samenhang met klachten op meerdere gebieden:

• Aandacht en impulsiviteit: meer onoplettendheid en impulsiviteit, kleine tot matige samenhang.
• Werkgeheugen en zelfregulatie: een matige afname.
• Stemming: meer angst, depressie en stress, matige samenhang.
• Verslavingsachtig gebruik: een matige tot grote toename van verslavingssymptomen.
• Breinonderzoek: in één MRI-studie (111 studenten) verschilde de hersenstructuur bij hogere verslavingsscores. In één EEG-studie (29 studenten) hadden zware kijkers een kleinere reactie op onverwachte prikkels, wat wellicht op minder aandacht wijst. Beide studies zijn klein, dus voorzichtig interpreteren is nodig. Tegelijkertijd vind ik het ook best wel shocking dat de scans verschillen laten zien tussen zware en lichte kijkers, alhoewel dat niet perse betekent dat scrollen de oorzaak is van die verschillen.

Ik werd er moedeloos van. Dit zijn zoveel verschillende effecten, op allerlei verschillende gebieden, en alhoewel elk afzonderlijk effect wellicht relatief klein is, is de combinatie ervan overweldigend om te lezen. Aandacht, geheugen, stemming, zelfbeheersing, breinfunctie.. dat is nogal wat. En extra goed om nog eens te benoemen dat dit onderzoek onder jonge mensen is gedaan, die nog volop in ontwikkeling zijn, en dat zij deze mentale en cognitieve functies de rest van hun leven wel nodig hebben. Het is moeilijk voor te stellen hoe je een goed functionerende volwassene kunt worden als je impulsief bent, je aandacht nergens bij kunt houden, je angstig, depressief en gestresst bent, en elke dag urenlang als een verslaafde aan je telefoon hangt.

En oh ja, dit staat dus nog los van waar je dan precies naar kijkt. Ik kan me zo indenken dat de effecten alleen maar nog negatiever worden als je die paar uur per dag scrollen dan vult met haatdragende clips die mensen tegen elkaar opzetten, wantrouwend maken ten opzichte van de maatschappij, en geweld en negativiteit verheerlijken. En wie bepaalt wat je voorgeschoteld krijgt? Het algoritme... Geeft me niet echt veel hoop. Maar houd nog even vol, ik kom zometeen ook met constructieve en laagdrempelige tips.

Kritische noten op dit onderzoek

• Geen enkele studie haalde een “matige” kwaliteitsscore: 12 kregen “laag” en 30 “zeer laag”. Bijna 9 op de 10 studies zijn cross-sectioneel, dus ze laten samenhang zien en geen oorzaak.
• Driekwart komt uit China en vrijwel alles berust op zelfrapportage, zonder app-gegevens.
• De richting kan ook omgekeerd lopen. Jongeren met ADHD-klachten scrollen wellicht meer, en bij jongens volgde depressie op verslaving.
• Oftewel, qua wetenschappelijke kwaliteit kan het allemaal nog wel wat beter met het onderzoek, en betekent deze enorme hoop aan negatieve effecten dus niet noodzakelijkerwijs dat die effecten veroorzaakt worden door dat scrollen. Misschien zijn impulsievere mensen wel meer geneigd om eindeloos te scrollen, of zijn depressieve mensen meer geneigd om dat te doen, etc.
• Format en inhoud zijn niet van elkaar te scheiden. de studies maten het gebruik van social media platforms als geheel, en er is dus geen fijnmaziger onderscheid op hoe mensen dat platform precies gebruiken (bv alleen kijken vs ook reageren of zelf plaatsen). Ook is niet onderzocht waar precies naar gekeken werd en of sommige soorten inhoud negatievere effecten hadden dan andere soorten inhoud.

Moeten we op causaal bewijs wachten om in actie te komen?

Causaliteit is de hoogste norm in de wetenschap, maar er zijn andere vergelijkingen mogelijk. Je kunt jongeren die veel en weinig kijken naast elkaar zetten, gebruik per app meten met telefoondata, dat koppelen aan stemming per dag, of dezelfde jongeren over tijd volgen. Elk is minder strak dan een experiment, samen geven ze inzicht.

Experimenten bestaan overigens ook al, in kleinere vorm. In een gerandomiseerde studie beperkten jongeren met verhoogde klachten hun social media drie weken tot een uur per dag. Zij rapporteerden minder depressie, angst en FoMO dan de controlegroep. Dat ging om social media in het algemeen en niet specifiek om korte video’s.

Volgens stukken uit een rechtszaak van Amerikaanse schooldistricten zou Meta in 2020 een eigen (wel causaal!) experiment hebben stopgezet dat vergelijkbare uitkomsten liet zien. Meta zegt dat het onderzoek 'methodologisch gebrekkig' was en dat ze het daarom niet openbaar hebben gemaakt... Dat is mogelijk natuurlijk, maar het zou ook kunnen betekenen dat deze resultaten Meta niet goed uitkomt en ze daarom niet staan te springen om ze openbaar te maken. Het zijn aantijgingen, geen bewezen feiten, maar als die aantijgingen kloppen dan laat dat zien dat de partijen met de beste data hun resultaten niet delen.

Mijn inschatting: wachten tot het causaal bewezen is, heeft een prijs, en die prijs betalen we met de gezondheid van onszelf en onze kinderen. Het risico van niets doen is mogelijk groot en de maatregelen hieronder kosten weinig.

Is een social media verbod de oplossing?

Niet perse. Uit het review komen meerdere beschermende factoren naar voren die ervoor zorgen dat zelfs als je veel scrollt, je toch niet dezelfde klachten ervaart. Die beschermende factoren zijn een warm gezinsklimaat, gesprek thuis, lichamelijke activiteit, een goede band met leraren en vrienden. Volgens mij hoort 'gezond social media gebruik' dus als onderdeel van een warme sociale omgeving met duidelijke grenzen en voldoende begrip. Urenlang scrollen op social media als vervanging voor ouderschap of sociale verbinding is vragen om problemen, maar begrensd genieten zonder toename in klachten lijkt wel degelijk mogelijk. Hoe bereik je dat in de praktijk? zie hieronder een paar tips.

Wat kun je hier concreet mee? Florien’s praktijktips:​
Je kunt de wereld van korte clips waarschijnlijk niet helemaal ontlopen, voor jezelf niet en voor je kind ook niet. Je kunt wel de kans verkleinen dat je erin verdwaalt.

• Spreek vooraf een einde af. Controleverlies hing sterker samen met uitstelgedrag rond bedtijd. Kies een tijd die je maximaal besteedt, vooral ‘s avonds, en houd je daaraan. Dit laatste stukje kun je natuurlijk ook systematisch inregelen door bv een screentime max in te stellen voor specifieke apps, of specifieke tijdstippen.
• Kijk met het doel om iets te leren. In één schoolstudie ging kijken naar how-to-clips in een vaste routine samen met meer welzijn. Emotionele gehechtheid aan de feed ging samen met meer angst. Oftewel, kijken om iets te leren heeft mogelijk zelfs positieve effecten, terwijl kijken omdat je je verveelt of rot voelt die gevoelens alleen maar versterkt.
• Realiseer je dat de feed bepaalt wat je ziet. Weten dat de feed voor je kiest (algoritmegeletterdheid) lijkt te beschermen. Het onderzoek ernaar is nog beperkt.
• Praat met je kind over wat ze ziet. Een gesprek voeren met je kind over wat ze kijken dempte in studies het pad naar verslaving. In mijn eigen woorden; laat je kind dus niet alleen rondzwemmen in de algoritme-fuik, maar bespreek samen wat je voorbij ziet komen zodat je er betekenis aan kunt geven.
• Geef het goede voorbeeld. In één Chinese schoolstudie hing scrollen door ouders zelf samen met meer aandachtsverlies bij kinderen. Als je zelf verloren bent in je telefoon, dan volgen kinderen jouw voorbeeld. Beperk je scrollgedrag waar je kinderen bij zijn.
• Maak de drempel hoger. Ik gooide de apps van mijn telefoon, dat is radicaal en vrij effectief. Maar het kan natuurlijk ook minder dramatisch. Stel een schermtijdlimiet in per app, leg je telefoon in een andere kamer, leg je telefoon weg tijdens het samen eten of naar bed brengen. Zorg ervoor dat je het scrollen voor jezelf moeilijker maakt, en dan zul je het minder doen.
• Zoek een ander ontspanmoment. Sport en een goede band met vrienden of leraren gingen samen met minder verslavingsklachten (kleine, zelfgeselecteerde samples). Praktische tip; ga bijvoorbeeld eerst naar buiten, of eerst samen een spelletje doen, of eerst samen iets leren, voordat je de schermpjes erbij pakt.

Eindeloos scrollen is geen noodlot. Een vast einde, een doel en een hogere drempel zijn een begin.

Groetjes, en tot volgende week!

Florien

Over the Behavioral Times

📖 Gedragswetenschap voor mensen die er iets mee willen doen. Geen hype, wél bewijs. Elke week gratis in je inbox.

Heb je iets gehad aan de inzichten in deze nieuwsbrief?

➡️ Meld je aan voor de nieuwsbrief — dan krijg je elke editie direct in je inbox.

📤 Stuur dit artikel door naar iemand die er wat aan heeft.

☕ The Behavioral Times schrijf ik in mijn eentje, in mijn eigen tijd. Een donatie is een leuk blijk van waardering. Steun the Behavioral Times

Dr. Florien Cramwinckel Gedragsstrateeg | sparringpartner voor senior experts en MT's

Ik gebruik gedragswetenschap voor echte verbetering, in organisaties én in de wereld. Als sparringpartner voor senior gedragsexperts en MT's help ik hun denken en aanpak te versterken. Zoek jij of je team iemand om aan op te trekken? Plan een kort, vrijblijvend gesprek in.

Kies een moment dat jou schikt →

15 minuten, vrijblijvend, om te kijken of er een fit is.

The Behavioral Times is het platform van gedragswetenschapper Florien Cramwinckel, dat peer-reviewed gedragsonderzoek vertaalt naar de praktijk via lezingen, workshops, adviestrajecten en sparring met gedragsteams en MT's.

Verder lezen?

• Ebster, M., Lauerer, M., Nagel, E., & Schmidt, S. (2026). Taming the endless scroll? Short-form videos, digital routines and neurocognitive outcomes in youth: A systematic literature review. European Child & Adolescent Psychiatry. https://doi.org/10.1007/s00787-026-03083-7​
• NIeuwsbericht over meta-aantijgingen https://www.ksl.com/article/51409399/meta-buried-causal-evidence-of-social-media-harm-court-filings-allege​