Voor iemand opkomen helpt het slachtoffer, maar vermindert pesten niet

Veel anti-pestprogramma’s zetten in op bystander intervention. Het idee: als klasgenoten voor iemand opkomen wanneer die gepest wordt, zal het pestgedrag afnemen.

Een nieuw longitudinaal netwerkonderzoek onder 1.450 Finse leerlingen met een gemiddelde leeftijd van 12 jaar laat zien dat dat niet zo werkt. 

Voor iemand opkomen leidde niet tot een afname van de frequentie van pesten over tijd.

​

TL;DR:

• Opkomen voor elkaar helpt het slachtoffer, maar stopt pesten niet vanzelf
• Meer klasgenoten die voor je opkomen vermindert de frequentie van pesten niet. 
• Populariteit maakt daarin geen verschil.
• Opkomen voor iemand vermindert wel psychologische schade.
• Wie pesten wil terugdringen, moet normoverschrijdend gedrag structureel aanpakken.

De studie: Een longitudinale netwerkanalyse van pesten, populariteit en voor iemand opkomen

De onderzoekers volgden 93 schoolklassen gedurende een schooljaar. Leerlingen rapporteerden:

• hoe vaak zij in de afgelopen maanden gepest waren

• wie er voor hen was opgekomen

• wie populair was binnen de klas

Met uitgebreide analyses werd onderzocht hoe deze relaties zich over tijd ontwikkelden binnen het sociale systeem van de klas.

De centrale vraag was helder: Leidt het hebben van meer klasgenoten die voor je opkomen tot minder pesten op een later moment?

Daarnaast werd onderzocht of het uitmaakt hoe populair degene is die voor je opkomt, of hoe populair het slachtoffer zelf is.

De resultaten: Meer klasgenoten die voor je opkomen vermindert de frequentie van pesten niet

De resultaten waren consistent:

1. Meer klasgenoten die voor je opkomen voorspelde geen daling in pestfrequentie over tijd.

2. Het maakte niet uit hoe populair degene was die voor je opkwam.

3. De populariteit van het slachtoffer maakte ook geen verschil.

4. Dit gold in verschillende leerjaren.

Dat is relevant, omdat veel interventies sterk leunen op het activeren van omstanders.

De resultaten verdiept: Voor iemand opkomen vermindert wél psychologische schade

Hoewel de frequentie van pesten niet afnam, laat eerder onderzoek zien dat wanneer iemand voor je opkomt, dit samenhangt met:

• minder zelfbeschuldiging
• meer gevoel van steun
• betere emotionele aanpassing
• meer gevoel van verbondenheid

Het gedrag van de dader verandert mogelijk niet, maar de innerlijke ervaring van het slachtoffer wel.

Dat is belangrijk. Gevoelens van isolatie en sociale afwijzing hebben langdurige effecten.

Daarom blijft deze algemene gedragsregel overeind:

Concrete aanbevelingen voor scholen, ouders, leidinggevenden en organisaties

Als voor iemand opkomen de frequentie van pesten niet vermindert, dan kunnen we de verantwoordelijkheid niet bij omstanders laten liggen.

Pesten is normoverschrijdend gedrag. Dat vraagt om normstelling en handhaving.

Voor scholen

• Combineer het stimuleren van opkomen voor elkaar met duidelijke gedragsnormen.
• Zorg voor voorspelbare consequenties bij pestgedrag.
• Leg verantwoordelijkheid bij de overtreder, niet bij de groep. En zeker niet bij het slachtoffer!
• Monitor patronen van pestgedrag structureel.

Voor ouders

• Moedig je kind aan om voor anderen op te komen.
• Bespreek wanneer het nodig is een volwassene in te schakelen.
• Maak duidelijk dat kinderen niet verantwoordelijk zijn voor het oplossen van structurele onveiligheid.

Voor leidinggevenden en organisaties

Vergelijkbare dynamieken bestaan in teams.

• Maak expliciet welk gedrag onacceptabel is.
• Reageer actief op uitsluiting en reputatieschade.
• Verwacht niet dat collega’s het probleem onderling oplossen.

Beide zijn nodig.

Reflectievraag

In jouw omgeving, op school of op het werk:

Ligt de nadruk vooral op “kom voor elkaar op”? Of ook op “wij zorgen dat dit gedrag niet loont”?

tot volgende week,

Groetjes,

Florien | Founder the Behavioral Times

Verder lezen

• Het volledige artikel (open access): https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/jora.70126 
• Een van de Nederlandse onderzoekers is Lydia Laninga-Wijnen. Je vindt haar op LinkedIn.

​