Maken complimenten mensen beter... of juist lui?

Ik heb op de werkvloer vaak iets opvallends (lees: frustrerends) zien gebeuren. Leidinggevenden, collega's of leraren zien goed werk... maar zeggen er niets over.

Niet omdat ze het niet waarderen, maar omdat ze denken:

Mensen zijn dus bang dat waardering leidt tot gemakzucht. Ik vind dat echt zonde. Complimenten kunnen zo’n boost geven. Ze zorgen voor erkenning, motivatie en het gevoel gezien te worden. Iets waar veel mensen structureel tekort aan hebben. Zeker diegenen onder ons met een dopamine-hongerig brein... (if you know, you know 😉).

Fascinerend nieuw psychologisch onderzoek laat zien: die angst is niet verzonnen. Er zit inderdaad een kern van waarheid in. Maar — en dit is cruciaal — het probleem zit niet in het compliment, maar in het moment waarop je het geeft. 

Vertel me meer over dit onderzoek!

In meerdere experimenten onderzochten psychologen wat er gebeurt na positieve feedback. Hun bevindingen zijn opvallend consistent, en laten zien dat het effect van een compliment op prestaties afhangt van de timing.

Een compliment direct na afronding van een taak kan leiden tot luiheid

• Het kan ervoor zorgen dat mensen onbewust denken: doel bereikt.
• Dan neemt prestatie af: de prioriteit van die taak zakt en de aandacht verschuift naar andere dingen.
• Dit effect heet coasting: even uitbuiken na een prestatie, omdat het goed genoeg voelt.

Maar — en hier wordt het interessant — hetzelfde compliment heeft een totaal ander effect als het anders wordt getimed.

Een compliment terwijl iemand zich voorbereidt op een volgende taak heeft een positief effect op prestatie

Wanneer positieve feedback wordt gegeven op het moment dat iemand zich al voorbereidt op de volgende taak, gebeurt er juist dit:

• geen prestatieverlies
• méér focus
• soms zelfs een duidelijke prestatieverbetering

Het compliment werkt dan niet als een eindpunt, maar als een startschot.

Gebruik complimenten als brandstof, niet als afronding

De onderzoekers laten zien dat positieve feedback twee gezichten heeft:

• Te vroeg gegeven → voelt als afronding, mensen gaan lekker chillen.
• Op het juiste moment → voelt als aanmoediging, mensen blijven doorgaan (of geven zelfs extra gas).

Dat verklaart waarom complimenten soms averechts lijken te werken, en soms juist enorm motiverend zijn. Het verschil zit niet in wat je zegt, maar in wanneer je het zegt.

👉 Moet ik nou wel of geen complimenten geven?

1. Geef complimenten niet als afsluiting, maar als aanloop. Wil je dat iemand blijft presteren? Geef waardering terwijl de volgende stap al in zicht is. Niet: “Mooie rapportage voor klant X gemaakt.” Wel: “Mooi hoe je deze rapportage hebt aangepakt. Ik ben benieuwd hoe je dit gaat gebruiken bij klant Y.”
   ​
2. Op de werkvloer: timing boven intensiteit. Een klein compliment op het juiste moment werkt beter dan grote lof achteraf. Goede momenten zijn:
   • aan het begin van een nieuwe taak
   • bij de start van een meeting
   • vlak voordat iemand ergens verder aan werkt
3. In leiderschap en feedbackgesprekken. Wil je motiveren zonder het ‘achteroverleuneffect’?
   • Geef erkenning terwijl de volgende uitdaging al op tafel ligt
   • Maak expliciet dat dit een opstap is, geen eindstation. Bijvoorbeeld: “Ik ben super tevreden over je werk op gebied A. Laten we hierop voortbouwen in onderdeel B.”
4. Thuis en in opvoeding. Ook buiten het werk geldt dit mechanisme. Prijs niet na afloop, maar juist tijdens het oefenen, proberen of voorbereiden. Dat vergroot de kans dat motivatie doorzet in plaats van wegzakt.
   ​
5. Wees gul met complimenten. Maar zorg dat je ze goed timed. Waardering werkt het krachtigst is als het aansluit op momentum. Je kunt ervoor zorgen dat jouw complimenten vleugels geven aan de mensen om je heen, maak daar gebruik van.

🔎 Meer weten?

Vond je dit een interessant inzicht, of wil je er verder in duiken?

• 👉 Lees het volledige wetenschappelijke artikel in Motivation Science voor de theorie, experimenten en onderbouwing.
  • Jostmann, N. B., & Brummelman, E. (2025). Can delaying positive feedback prevent performance drops?An action control perspective on coasting. Motivation Science. Advance online publication. https://​​dx.doi.org/10.1037/mot0000416​
• 👉 Heb je een vraag, een praktijkvoorbeeld, of wil je gewoon iets beter begrijpen? Je kunt ook rechtstreeks contact opnemen met Nils Jostmann, een van de auteurs van dit onderzoek.
  • En ja — wetenschappers zijn gewoon mensen.
  • En nee — ze vinden dat niet gek, maar juist meestal leuk om vragen te krijgen over hun onderzoek. 🙂
• 👉 Ben je een wetenschapper en vind je het leuk als jouw onderzoek ook een keer voorbij komt in deze nieuwsbrief? Stuur me een fulltext van je paper en leun lekker achterover terwijl ik de nieuwsbrief schrijf! 😉

Tot volgende week

Hartelijke groet,

Florien | Founder the Behavioral Times

​