​

Feit of fabel: “Geld maakt gelukkig — maar slechts tot zo’n 80.000 euro per jaar.”

De kans is groot dat je dit verhaal kent. Het duikt al jaren op in populair-wetenschappelijke artikelen, talks en managementboeken. Veel mensen geloven het inmiddels ook echt. En eerlijk is eerlijk: het klinkt prachtig. Als je eenmaal ‘genoeg’ hebt, dan is het ook gewoon goed. Meer is niet nodig.

Toch voelde dat verhaal voor mij altijd… niet helemaal kloppend. Waarom zou dit voor iedereen op de wereld de magische grens zijn? ongeacht hun persoonlijke situatie? Klopt dat wel?

De invloedrijke studie waar deze conclusie op gebaseerd is (2010)

De oorsprong van dit idee ligt in een extreem invloedrijke studie uit 2010 van Daniel Kahneman en Angus Deaton. Zij analyseerden grootschalige surveydata en concludeerden dat emotioneel welzijn stijgt met inkomen, maar afvlakt rond $75.000–$90.000.

Die bevinding sloeg in als een bom. Niet alleen binnen de wetenschap, maar vooral daarbuiten. Het werd hét bewijs dat geld maar beperkt bijdraagt aan geluk. Het verhaal werd eindeloos geciteerd, vereenvoudigd en herhaald. En zo ontstond een hardnekkig narratief dat tot op de dag van vandaag rondzingt.

Het hielp ook dat het een moreel aantrekkelijk verhaal was: je hoeft niet steeds meer te willen; vanaf een bepaald punt is het gewoon genoeg.

Wie zijn de echte winnaars hier eigenlijk?

Juist dát maakte me ongemakkelijk.

Want wie profiteert er uiteindelijk van als iedereen vanaf 80k denkt: nu hoef ik niet meer? Wie heeft er belang bij een wereld waarin verdere loonstijging “toch geen extra geluk meer oplevert”?

Het antwoord laat zich raden. Grote organisaties. Aandeelhouders. CEO’s aan de top. Als mensen al “genoeg” hebben, waarom zou je ze dan meer betalen?

Een wetenschappelijke conclusie kan onbedoeld een politiek en economisch comfortabel verhaal worden. Zeker als het eenvoudig, geruststellend en goed navertelbaar is.

Een tegengeluid: geluk stijgt wél mee met hogere inkomens (2021)

In 2021 verscheen er een studie van Matthew Killingsworth met een heel andere uitkomst. Op basis van experience sampling — mensen die meerdere keren per dag rapporteren hoe ze zich voelen — liet hij zien dat geluk blijft toenemen met inkomen, ook mijlenver boven de 80k-grens.

Maar dit onderzoek was recenter, had minder tijd gehad om zich vast te zetten in het publieke debat, en moest opboksen tegen een verhaal dat al meer dan tien jaar diep in ons collectieve denken zat.

Het bleek opvallend lastig om dat vastgesleten idee uit 2010 nog te corrigeren.

Van strijd naar samenwerking

En toen gebeurde er iets bijzonders.

In plaats van elkaar te blijven bestrijden, besloten Kahneman en Killingsworth samen opnieuw naar de data te kijken, begeleid door Barbara Mellers. Ze gingen uit van een radicale maar productieve aanname: de ander heeft goed onderzoek gedaan, en goede conclusies getrokken op basis van de data.

Deze vorm van samenwerken heet een adversarial collaboration: wetenschappers met tegengestelde standpunten doen gezamenlijk onderzoek om te begrijpen hoe het kan dat ze allebei gelijk hebben.

De vraag werd niet: wie heeft er gelijk? of wie heeft er iets fout gedaan?
Maar: welke overkoepelende waarheid verklaart dat we allebei gelijk hebben?

De waarheid is genuanceerder: ze hebben allebei gelijk

Om het conflict op te lossen, deden de onderzoekers iets heel vernuftigs: ze keken niet alleen naar het gemiddelde geluk bij verschillende inkomens, maar ook naar groepen mensen met een zelfde 'geluksniveau'.

Concreet: ze splitsten mensen op in groepen met vergelijkbare niveaus van geluk — van de minst gelukkigen tot de meest gelukkigen — en onderzochten voor elke groep apart hoe geluk samenhangt met inkomen. Dus niet: wat gebeurt er voor iedereen in deze studie? maar: wat gebeurt er binnen verschillende soorten mensen? En toen werd iets zichtbaar wat in gemiddelden volledig verdwijnt.

In de statistiek heet dit Simpson’s paradox:

een situatie waarin er op totaalniveau één duidelijke trend is, terwijl binnen afzonderlijke groepen juist andere — soms zelfs tegengestelde — patronen bestaan.

Door deze heranalyse werd duidelijk dat inkomen niet iedereen op dezelfde manier raakt. Het vervormt de hele verdeling van geluk: bij sommige groepen stijgt geluk sterk mee, bij andere juist nauwelijks. Pas door dat uit elkaar te trekken, vallen de puzzelstukjes op hun plek. Zie de figuur hier beneden om het beter te begrijpen (overgenomen uit Killingsworth et al., 2023). Bij vrijwel elke lijn zie je dat hoe meer inkomen er is (verder naar rechts op de x-as), hoe hoger het geluk (score op de y-as). De enige groep waar dit niet klopt is de onderste lijn, de minst gelukkige groep. Voor deze groep stijgt geluk niet meer mee vanaf ongeveer 80k aan inkomen.
​
NB: zie je dat deze inkomens tot zelfs boven de 480.000 (!) euro kunnen lopen?

Conclusie: Meer geld maakt wél gelukkig, behalve als je diep ongelukkig bent

De conclusies zijn dan ook veel preciezer dan het oude 80k-verhaal:

• Voor veruit de meerderheid van de mensen neemt geluk toe naarmate het inkomen stijgt. Zelfs tot immens hoge inkomens van 480k (!) of meer.
• Voor de allergelukkigste mensen wordt dat effect zelfs sterker bij hogere inkomens — een soort vliegwiel.
• Alleen bij de ongelukkigste groep mensen vlakt geluk af boven de ±80k-grens; extra geld voegt daar geen extra geluk meer toe.

Hoe kan dat?

Dat geld vaak helpt, is eigenlijk heel logisch.

Geld lost namelijk enorm veel problemen op. Het maakt je minder afhankelijk van anderen — of dat nu je baas is, je partner of de overheid. Het geeft keuzevrijheid, veiligheid, tijd en rust. Het hebben van geldzorgen is ronduit funest voor je welzijn, je relaties en je gezondheid. Meer geld haalt een groot deel van die zorgen weg.

Maar er zijn ook problemen die geld niet kan oplossen.

Verlies. Hartzeer. De dood. Eenzaamheid.
Als dat de dingen zijn waar je mee worstelt, of waar het leven je mee opzadelt, dan verdwijnen die niet zomaar door een flinke salarisverhoging. In dat geval zie je precies wat deze studie laat zien: het effect van geld op geluk vlakt af.

Geld is een krachtig middel, maar heeft toch ook grenzen.

Een belangrijke les: het gaat niet om 'hoeveel' maar om 'hoe'

Een belangrijke, praktische les uit dit onderzoek is dat het niet alleen gaat om hoeveel geld je hebt, maar ook om hoe je het inzet.

De gelukkigste groep mensen lijkt opvallend goed te zijn in het besteden van geld aan dingen die voor hén betekenisvol zijn. De minst gelukkige groep lukt dat minder.

Een mooie inspiratiebron hierbij vind ik de podcast van Ramit Sethi, waarin hij veel praat over “your rich life”: wat maakt jouw leven rijk, los van wat anderen belangrijk vinden?

Voor mij zit dat soms in hele kleine dingen. Zo heb ik ooit besloten om thuis alleen nog maar losse thee te kopen, precies in de smaak die ik het allerlekkerst vind. Elk kopje is een klein geniet-moment. Het is misschien een detail, maar het draagt elke dag opnieuw bij aan mijn geluk.

De vraag is dus niet: wat hoort? of wat vindt 'men' belangrijk?
Maar: hoe kun jij je geld inzetten op een manier dat het echt extra geluk brengt in jouw leven?

Wat kun je hier concreet mee?

• Werk eens samen met iemand met wie je het fundamenteel oneens bent.​
  Ga er expliciet van uit dat jullie allebei goed zijn in wat jullie doen en goede redenen hebben voor jullie standpunten. Stel niet de vraag wie heeft gelijk? maar welke overkoepelende waarheid kan verklaren dat we allebei gelijk hebben?
• Breng je 'glimmer' momenten in kaart.​
  Maak een week of een maand lang een lijstje van kleine momenten die je gelukkig maken. Analyseer daarna: wat voor soort momenten zijn dit? Zorg dat je je energie — en je geld — inzet om meer van dit soort momenten structureel in je leven in te bouwen.
• Staar je niet blind op één bedrag als magische grens
  ​Geluk laat zich niet vangen in een vast getal. Vraag liever: welke problemen lost extra geld voor mij op (en welke niet)?
• Wees kritisch op dominante verhalen.
  ​Vraag je af: wie profiteert van een wijdverspreid idee in de media of maatschappij? Wie houdt het in het zadel? En wie houdt het juist klein of afhankelijk?
• Investeer in je relaties
  ​Zoals Esther Perel het mooi zegt: “The quality of your life is determined by the quality of your relationships.” Gebruik geld om meer tijd, aandacht en ruimte te creëren voor de mensen die er voor jou echt toe doen.
• Kijk eerlijk naar je eigen uitgaven
  ​Weerspiegelen ze wat jij werkelijk belangrijk vindt? Of vooral wat ‘hoort’, status geeft, of gemakkelijk is? Je uitgavenpatroon is vaak een verrassend eerlijke spiegel.

Verder lezen?

• Dit onderzoek is open access gepubliceerd in PNAS (2023).

Tot volgende week,
Florien

PS. Dit is zo’n verhaal dat jarenlang verkeerd is naverteld. Deel ’m gerust als je iemand kent die nog steeds denkt dat geluk stopt bij 80k. 🙂

​

​