Loop je reputatieschade op als je AI gebruikt?

Een paar jaar geleden was een goede tekst een foutloze tekst. Strak geschreven, met een lekker ritme en heldere opbouw.

Maar nu gebeurt er iets heel anders. We worden juist argwanend van teksten die te soepel lezen. Te netjes zijn. Te goed kloppen. Want al snel denken we: "dit was ChatGPT". En dat keuren we af. Ook al gebruiken we het zelf ook.

Dat gevoel van afkeuring blijkt nu ook uit recent onderzoek.

De AI disclosure penalty

In zestien experimenten, met samen ruim 27.000 deelnemers, lieten onderzoekers mensen creatieve teksten lezen. Verhalen, essays, persoonlijke stukken. Het cruciale detail: alle deelnemers lazen dezelfde tekst.

Het enige wat varieerde, was het label erboven. Soms stond er dat de tekst door een mens was geschreven, soms door AI, en soms door een mens met hulp van AI.

En telkens gebeurde hetzelfde. Zodra mensen dachten dat AI betrokken was, daalde de waardering. De tekst werd minder goed gevonden, minder creatief, minder de moeite waard. Dat effect was opvallend consistent, over alle studies heen.

​
De prijs van 'fake'

De onderzoekers namen geen genoegen met die uitkomst en gingen op zoek naar verklaringen. Het maakte niet uit of het perspectief veranderde, de karakters 'menselijk' werden gemaakt, of AI competenter werd, of zelfs een eigen naam en gender had.

Dat maakte allemaal niet uit.

​
Zelfs wanneer mensen de tekst helder en goed geschreven vonden, zelfs wanneer de emotionele impact gelijk bleef, bleef die lagere waardering bestaan.

Wat het effect wél verklaarde, was steeds dezelfde factor: ervaren authenticiteit.

Zodra mensen dachten dat AI betrokken was, voelde de tekst minder oprecht. Oftewel: AI voelt 'fake'. En dat gevoel verklaarde de resultaten vrijwel volledig. Mensen waardeerden het minder en beleefden minder plezier aan het lezen. Niet omdat de tekst inhoudelijk slechter was, maar omdat hij minder echt voelde als AI betrokken was geweest.

​
Het belang van 'echt'

Dat is eigenlijk heel logisch. Mensen hebben extreem fijn afgestelde sensoren voor wat echt is. Dat is geen zwakte, maar een evolutionaire kracht. Dankzij die gevoeligheid kunnen we elkaar vertrouwen, samenwerken, intenties inschatten en relaties onderhouden. Zonder dat vermogen zouden samenlevingen simpelweg niet werken.

Dus zodra er twijfel ontstaat over de bron van een boodschap ("wie schrijft dit nou eigenlijk?"), gaat dat alarm snel af.

Dat zie je nu overal terug, ook in stijl. Dingen die jarenlang golden als teken van goed schrijven zijn ineens verdacht geworden. De De em-dash (wie kent 'm tegenwoordig niet—deze grote broer van het kleine streepje). Perfect gebalanceerde alinea’s. Overmatig gebruik van tegenstellingen en van accenten (dít is wat écht belangrijk is).

Ik kreeg laatst zelf het advies van een jobcoach om de em-dash uit mijn tekst te halen, om “chatGPT minder te laten opvallen”. Terwijl ik (als een van de weinigen) 'm al meer dan vijftien jaar gebruik. Ooit geleerd bij schrijfcursussen op de universiteit. Ik kan 'm blind typen (dat moet wel, want hij is niet standaard beschikbaar op je toetsenbord...)

HIep hiep hoera voor de typo's

Maar stijl is ineens geen neutraal kwaliteitskenmerk meer. Het is een signaal geworden over mogelijke AI-invloed. En daarmee verandert ook onze kijk op perfectie.

Voor 2025 wilde je een sollicitatiebrief zonder één fout, een strak CV, geen onhandige formuleringen in je rapport. Nu kan het juist verstandig zijn om kleine oneffenheden te laten zitten. Niet alles glad te trekken. Af en toe een typo te laten staan.

Niet omdat fouten beter zijn, maar omdat ze signaleren: dit heb ik helemaal zefl geschreven. Dat je als lezer voelt dat je iemands eigen visie hoort, en niet die van het algoritme. En ja, die typo's zijn dus expres 😉

Hoe nu verder?

Dit onderzoek laat overtuigend zien dat er een AI disclosure penalty is, en tegelijkertijd is het overduidelijk dat AI vanaf nu in ons leven blijft. Het is te makkelijk, te laagdrempelig, en te handig om het niet te gebruiken. En die voordelen nemen waarschijnlijk alleen maar toe.

Maar denken we hier over een tijdje nog zo over? Dit onderzoek is 2023-2024 uitgevoerd, toen AI nog in opkomst was. Nu is het behoorlijk ingeburgerd in ons dagelijks leven. Het is goed mogelijk dat we over een paar jaar reageren op AI als co-auteur zoals we dat eerder deden op het feit dat je moeder feedback had gegeven op je profielwerkstuk ("duh, dat is wat moeders doen").

Wat kan je hier concreet mee?

• Gebruik AI vooral om te ordenen en te verhelderen wat je schrijft, niet om de inhoud te bepalen. Laat het helpen bij structuur en scherpte, maar zorg dat de inhoud herkenbaar van jou blijft.
• Wees niet te snel met het gladstrijken van je tekst. Kleine oneffenheden, twijfel of een eigen formulering kunnen juist bijdragen aan geloofwaardigheid.
• Besef dat lezers zoeken naar menselijkheid, niet naar perfectie. Ze willen voelen dat ze met een persoon te maken hebben, niet met een glad klinkend algoritme.
• Vraag je bij belangrijke teksten af: wat wil ik zeggen? Die vraag is nu belangrijker dan ooit.
• Het onderzoek laat vooral zien dat het onthullen dat AI gebruikt is een penalty oplevert. Maar stukken of schrijfsels waarbij AI invloed onzichtbaar is leveren wel waardering en plezier op bij de lezer (as always, gebruik deze info verantwoordelijk en naar eigen inzicht 😉)

Het interessante is niet dat mensen kritisch zijn op AI. Het interessante is hoe snel hun gevoel voor echt zich heeft aangepast. Onze sensoren werken nog steeds uitstekend. Alleen de context is veranderd.

Groetjes,

Florien | Founder the Behavioral Times
​

Verder lezen?

• Het volledige artikel: The Artificial Intelligence Disclosure Penalty
• Co-auteur Justin M. Berg schreef ook een uitgebreide LinkedIn-post over deze studie.

​

Over the Behavioral Times

📖 Gedragswetenschap voor mensen die er iets mee willen doen. Geen hype, wél bewijs. Elke week gratis in je inbox.

Heb je iets gehad aan de inzichten in deze nieuwsbrief?

➡️ Meld je aan voor de nieuwsbrief — dan krijg je elke editie direct in je inbox.

📤 Stuur dit artikel door naar iemand die er wat aan heeft.

☕ The Behavioral Times schrijf ik in mijn eentje, in mijn eigen tijd. Een donatie is een leuk blijk van waardering. Steun the Behavioral Times

Dr. Florien Cramwinckel Gedragswetenschapper | consumentengedrag

Ik gebruik gedragswetenschap om resultaten te verbeteren én de wereld rechtvaardiger te maken — met focus op consumentengedrag. Ik neem nieuwe opdrachten aan. Werk je aan een vraagstuk waarbij consumentengedrag een rol speelt? Plan een kort gesprek in.

Kies een moment dat jou schikt →

15 minuten. Jij kiest wanneer. Vrijblijvende kennismaking.

The Behavioral Times is het platform van gedragswetenschapper Florien Cramwinckel, dat peer-reviewed gedragsonderzoek vertaalt naar de praktijk via lezingen, workshops en adviestrajecten.