Kun je groeien na gedrag waar je spijt van hebt?

De vorige nieuwsbrief was de zwaarste die ik tot nu toe schreef. Ik zat aan mijn bureau met al die data over de hoeveelheid manipulatief en grensoverschrijdend gedrag van mannen richting vrouwen en werd er moedeloos van. De reacties die binnenkwamen waren bijna uitsluitend van vrouwen. Herkenning, woede, vermoeidheid.

Vandaag schrijf ik over wat er mogelijk is als je wél inziet dat je iemand hebt beschadigd. Over herstel. En over de diepgang en groei die verder gaat dan repareren van 'wat er was'.

Eén ding vooraf: dit is geen vrijbrief. Grensoverschrijdend gedrag wordt niet acceptabel omdat er groei op zou kunnen volgen. Dat is niet wat ik betoog, en ook niet wat het onderzoek laat zien. Wat ik wél laat zien: als je gedrag hebt vertoond waar je nu niet meer achter staat en je dat wil repareren, is er hoop. Het is de moeite waard.

​

Wat zegt het onderzoek over relatieherstel na een transgressie?

Onderzoekers Blake Quinney en collega's (2025) stelden een vraag die in de relatiewetenschap verrassend weinig gesteld is: kunnen relaties na een overtreding niet alleen herstellen, maar ook groeien?

Ze noemen dat post-transgression relationship growth: de mate waarin relatiekwaliteiten als vertrouwen, open communicatie, wederzijdse steun en gedeelde waarden toenemen ten opzichte van vóór de overtreding. Ze volgden mensen in overwegend langdurige relaties en huwelijken, in de weken direct na een overtreding waar de ander vanaf wist. In twee pre-geregistreerde longitudinale studies.

Bevinding: ja, groei is mogelijk. En de voorwaarde is concreet.

Wat is het onderliggende mechanisme voor relatiegroei na een transgressie?

Wat het verschil maakt is wat de onderzoekers co-reflectie noemen: samen, constructief en responsief doorwerken wat er is gebeurd. Niet naast elkaar in stilte. Niet één iemand die het uitzoekt terwijl de ander wacht. Maar echt samen, met aandacht voor elkaars perspectief en de bereidheid om voorbij de eerste defensiviteit te komen.

Co-reflectie gaat niet over het herhalen van de feiten. Het gaat over samen kijken naar wat de overtreding blootlegde: wat jullie van elkaar verwachten, wat jullie aan elkaar waarderen, wat jullie relatie eigenlijk betekent.

De data laten ook een feedbacklus zien. Meer co-reflectie leidt tot meer groei, en meer groei maakt dat koppels bij een volgende keer constructiever met elkaar in gesprek gaan. Dit patroon versterkt elkaar dus. Hoe meer co-reflectie, hoe meer groei, hoe meer groei, hoe meer co-reflectie.

Kan je relatie sterker worden na een transgressie?

In eerder onderzoek (Kelley, 1998) rapporteerde ongeveer een kwart van de koppels een sterkere relatie dan voor een transgressie, tegenover iets minder dan een derde die achteruitgang rapporteerde. De rest: ergens in het midden. Oftewel; groei na een transgressie is geen garantie. Maar het is ook geen uitzondering.

Transgressies leggen bloot wat er werkelijk op het spel staat. Als je dat moment gebruikt om samen te begrijpen wat jullie aan elkaar hebben en wat jullie missen als de relatie zou verdwijnen, is er iets mogelijk wat zonder die confrontatie misschien nooit gevonden was.

Valt er nog iets af te dingen op dit onderzoek?

De studies zijn longitudinaal observationeel, gedaan bij Amerikaanse koppels, binnen twee tot drie weken na een overtreding. Longitudinale opzet geeft meer houvast dan een eenmalige meting, want wat later plaatsvindt kan niet terugwerken op wat al eerder is gemeten. Toch zijn dit geen experimenten waarin causaliteit keihard wordt vastgesteld. Of de groei op lange termijn standhoudt, of dit bij herhaalde of veel zwaardere overtredingen ook geldt, en of het buiten romantische relaties werkt: dat weten we nog niet.

Wat kun je hier concreet mee?

• Wees mild naar jezelf en naar anderen. We worden gekwetst, en we kwetsen. Je kunt besluiten daarin te blijven hangen, of je kunt besluiten als team samen te groeien. Dat vraagt wat van beide partners.
• Kijk samen naar wat er is gebeurd en hoe dat de ander heeft geraakt. Pijnlijk voor degene die het heeft veroorzaakt, en voor degene die het heeft meegemaakt. Maar ook: welke onderdelen van de relatie hebben de transgressie uitgelokt of niet verhinderd? Die vraag is voor beiden.
• Praat over wat je nodig hebt. Wat heb je nodig om te herstellen? Wat heb je nodig om gelukkig te zijn in deze relatie? Die vragen stellen is geen teken van zwakte maar de kern van co-reflectie.
• Het principe werkt ook buiten romantische relaties. Bied excuses aan aan een collega die je hebt gepasseerd en onderzoek de impact daarvan. Vertel je leidinggevende wat haar gedrag voor negatieve invloed op je heeft gehad en wat jij nodig hebt om je werk goed te kunnen doen. De context verschilt, het mechanisme niet.
• Kies bewust in welke relaties je investeert. Relaties waarin beide kanten bereid zijn tot co-reflectie worden sterker over tijd. Relaties waarin dat niet het geval is, doen dat niet. Dat is een gegeven waar je iets mee kunt.

​

Over the Behavioral Times

📖 Gedragswetenschap voor mensen die er iets mee willen doen. Geen hype, wél bewijs. Elke week gratis in je inbox.

Heb je iets gehad aan de inzichten in deze nieuwsbrief?

➡️ Meld je aan voor de nieuwsbrief — dan krijg je elke editie direct in je inbox.

📤 Stuur dit artikel door naar iemand die er wat aan heeft.

☕ The Behavioral Times schrijf ik in mijn eentje, in mijn eigen tijd. Een donatie is een leuk blijk van waardering. Steun the Behavioral Times

Dr. Florien Cramwinckel Gedragswetenschapper | consumentengedrag

Ik gebruik gedragswetenschap om resultaten te verbeteren én de wereld rechtvaardiger te maken — met focus op consumentengedrag. Ik neem nieuwe opdrachten aan. Werk je aan een vraagstuk waarbij consumentengedrag een rol speelt? Plan een kort gesprek in.

"Florien heeft de gave om zowel strategisch mee te denken op bestuursniveau als hands-on impact te maken in de organisatie. Scherpe analyses en een pragmatische aanpak."
— Anouk Rutten, Managing Partner Van Doorne

Kies een moment dat jou schikt →

15 minuten. Jij kiest wanneer. Vrijblijvende kennismaking.

The Behavioral Times is het platform van gedragswetenschapper Florien Cramwinckel, dat peer-reviewed gedragsonderzoek vertaalt naar de praktijk via lezingen, workshops en adviestrajecten.

Verder lezen?

Paper: Quinney et al. (2025), Personality and Social Psychology Bulletin — open access via DOI: 10.1177/01461672251358619​

Eerder werk over moreel herstel: Wenzel, Woodyatt, Okimoto & Worthington (2021), zelfde tijdschrift.

Groetjes, en tot volgende week!

Florien